Πρώτα έγινε το χάος και λίγο έπειτα

η πλατιά Γη, για πάντα έδρα όλων ασφαλής

των αθανάτων που έχουν τις κορυφές του Ολύμπου.

    Μ' αυτούς τους στίχους αρχίζει τη " Θεογονία " του ο ποιητής Ησίοδος, επιχειρώντας να ερμηνεύσει τη γένεση του κόσμου από μια ερωτική περίπτυξη της Γης με τον Έρωτα.

Και η Γη γέννησε πρώτα τον αστέρινο Ουρανό,

ίσο με τον εαυτό της, να τη σκέπει ολόγυρα

κι έδρα των θεών να είναι ασφαλής παντοτινά.

Γέννησε τα μακρά Όρη, τα λημέρια της χαράς

των Νυμφών, που κατοικούνε μέσα στα φαράγγια τους.

    Με τη μυθολογική Κοσμογονία τους οι Αρχαίοι προσπαθούν να ερμηνεύσουν τη δημιουργία του ψηλότερου βουνού της Ελλάδας, μέσα από την ακτινοβολία του αρχαίου πολιτισμού που είχε το μυθοποιημένο Όλυμπο στο κέντρο της μυθολογίας, της τέχνης και της λογοτεχνίας του.

      Τη γεωλογική γένεση του Ολύμπου ανέλαβαν να εξηγήσουν οι γεωλόγοι, που υποστηρίζουν πως το ιερό βουνό της ανθρωπότητας σχηματίστηκε πριν από 180 εκατομμύρια χρόνια. Πριν 200.000.000 χρόνια περίπου το μεγαλύτερο τμήμα της Ελλάδας -και της Μεσογείου- βρισκόταν στον πυθμένα μιας ρηχής θάλασσας, όπου αποτέθηκαν τα κύρια υλικά, από τα οποία αργότερα σχηματίσθηκαν τα σημερινά πετρώματα. Μια γιγαντιαία κίνηση από τα έγκατα της γης δημιούργησε τη μεγάλη ζώνη ξηράς στην κεντρική και βόρεια Ελλάδα με ψηλότερη κορυφή τον Όλυμπο. Τα διάφορα γεωλογικά γεγονότα που ακολούθησαν, προκάλεσαν την ανάδυση όλης της περιοχής από τον βυθό της Θάλασσας.

       Πριν από 1.000.000 χρόνια οι παγετώνες κάλυψαν τον Όλυμπο και δημιούργησαν τα πλατώματα και τα κοιλώματα του βουνού. Με την άνοδο της Θερμοκρασίας που ακολούθησε οι πάγοι έλιωσαν, και οι χείμαρροι που δημιουργήθηκαν παρέσυραν μεγάλες ποσότητες Θρυμματισμένων πετρωμάτων στα χαμηλότερα σημεία σχηματίζοντας τα αλλουβιακά ριπίδια που απλώνονται σ' ολόκληρη την περιοχή από τους πρόποδες του βουνού μέχρι την θάλασσα.

       Η επίδραση της βροχής και του ανέμου σε συνδυασμό με τις συχνά βίαιες δυνάμεις της φύσης σμίλευσαν τη σημερινή μορφή του Ολύμπου που υψώνεται σαν γιγάντιος πύργος στην Βόρεια Θεσσαλία.

       Η πολύπλοκη γεωλογική ιστορία της περιοχής καταφαίνεται και από την γεωμορφολογία του Εθνικού Δρυμού και όλου του Ολύμπου: 52 κορυφές υψώνονται από τα 760 μ. (Παλαιάκαστρο) μέχρι τα 2.917 του Μύτικα, μεγάλες ρεματιές και βαθειές χαράδρες (Μαυράλογγος, Μακρύρρεμα, Ξεροβάκκι κ.ά.) βαθειές αμφιθεατρικές κοιλότητες (Μικρά και Μεγάλα Καζάνια, Μικρή και Μεγάλη Γούρνα, Ντρίστελα), σπήλαια και βάραθρα που πολλά ακόμα μένουν ανεξερεύνητα.

       Η φύση και η διάταξη των πετρωμάτων σε συνδυασμό με το κλίμα ευνοούν την εμφάνιση πολλών πηγών, κυρίως κάτω από τα 2.000 μ., μικρών εποχιακών λιμνών και χειμάρρων, και ενός μικρού ποταμού, του Ενιπέα, που οι πηγές του βρίσκονται στη θέση Πριόνια και οι εκβολές του στο Αιγαίο.

Καρστική γεωμορφολογία:Στον 'Όλυμπο δεν έχουν βρεθεί εντυπωσιακά βάραθρα ή πλούσια σε διάκοσμο σπήλαια, εκτός από τη σπηλιά του Μόρια, είτε γιατί δεν υπάρχουν, ή το πιθανότερο γιατί δεν έχουν γίνει συστηματικές και εκτεταμένες έρευνες στ' απόκρημνα ή αδιάβατα από τη βλάστηση μέρη, που η φύση των πετρωμάτων τους είναι τέτοια που ευνοεί τη δημιουργία καρστικών σχηματισμών, όπως είναι όλη η νότια πλευρά του Μαυρόλογγου και του Ενιπέα, η περιοχή Γκαβός, όλη η Β ΒΑ πλευρά του βουνού, καθώς και οι χαράδρες Ζηλιάνα και Λάζη Γρίβα.

Τα σπουδαιότερα σπήλαια και βάραθρα του Ολύμπου είναι:

|  Σπήλαιο Μεγάλων Καζανιών: Βρίσκεται σε ύψος 2550 μ., στη ΝΑ άκρη των Μεγάλων Καζανιών στη ρίζα της δυτικής ορθοπλαγιάς του Μύτικα.

| Σπηλιά Μεγάλης Γούρνας: Βρίσκεται σε ύψος 2430 μ., μέσα στη Μεγάλη Γούρνα, δίπλα ακριβώς στο μονοπάτι που πηγαίνει στο Σκολιό

| Σπήλαιο Απόλλωνος:Βρίσκεται σε ύψος 1930 μ., κάτω νότια από τη θέση Ανάθεμα και πολύ κοντά στο παλιό μονοπάτι που πηγαίνει στη Σκούρτα.

| Σπηλιά Ιθακήσιου ή Ασυλο Μουσών: Βρίσκεται σε ύψος 1680 μ., στη ΒΑ πλευρά του Ολύμπου, πολύ κοντά στο μονοπάτι που πηγαίνει από Μπάρμπα για Πετρόστρουγκα ή Ανάθεμα.

        Δεν είναι εύκολο να δοθεί,  μία ολοκληρωμένη εικόνα του κλίματος που επικρατεί σε όλη την περιοχή του Ολύμπου, γιατί είναι τόσο μεγάλες οι διακυμάνσεις στα διάφορα μετεωρολογικά φαινόμενα, λόγω των μεγάλων υψομετρικών διαφορών που υπάρχουν, ώστε μια αναγκαστικά σύντομη και γενική περιγραφή, εκτός του ότι δε θα ήταν σωστή δε θα ήταν και χρήσιμη. Για το λόγο αυτό, δίνονται παρακάτω ορισμένες πληροφορίες για τις κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούν, μόνο στην ψηλή, πάνω από τα 2000 μ., περιοχή του Ολύμπου. Σε γενικές γραμμές, το κλίμα στη χαμηλή, γύρω από τους πρόποδες του Ολύμπου, περιοχή είναι τυπικά μεσογειακό, δηλαδή θερμό και ξηρό το καλοκαίρι και ψυχρό και υγρό το χειμώνα. Οι βόρειες και οι ανατολικές πλευρές του βουνού, που είναι κοντά στη Θάλασσα, δέχονται περισσότερες βροχές απ' ότι οι νότιες και οι δυτικές, με αποτέλεσμα να έχουν πολύ πλουσιότερη βλάστηση.

Θερμοκρασία:Είναι τόσο πολλοί οι παράγοντες που επηρεάζουν και διαμορφώνουν τη θερμοκρασία στο κορυφαίο τμήμα του Ολύμπου, ώστε κάθε προσπάθεια γενίκευσης είναι επικίνδυνη. Η θερμοκρασία στο κάθε σημείο εξαρτάται από το εάν αυτό είναι στον ήλιο ή στη σκιά, εάν είναι υπήνεμο ή το κτυπάει ο άνεμος και ακόμα εάν είναι μεσημέρι, απόγευμα ή ξημερώματα κ.λπ. Έχουν παρατηρηθεί διαφορές θερμοκρασίας 8-10ο Κελσίου την ίδια ώρα και σε απόσταση μόνο λίγων μέτρων. Η μέση Θερμοκρασία κυμαίνεται τους καλοκαιρινούς μήνες μεταξύ 0ο C και +20ο C  και τους χειμερινούς μήνες μεταξύ -20ο C και + 10ο C. Οι θερμοκρασίες του χειμώνα δε θεωρούνται υπερβολικά χαμηλές, αν ληφθεί υπόψη και το μεγάλο υψόμετρο, γιατί τέτοιες θερμοκρασίες σημειώνονται και σε πολλές πόλεις της Β. Ελλάδας. Στον Όλυμπο όμως είναι αισθητές γιατί είναι μεγάλης διάρκειας.

   

Βροχές:Από τα ετήσια βροχομετρικά ύψη, η μισή περίπου ποσότητα σημειώνεται το καλοκαίρι σαν βροχή και χαλάζι και η υπόλοιπη το χειμώνα σαν χιόνι. Αυτό συμβαίνει γιατί το καλοκαίρι σημειώνονται ραγδαίες βροχές που συνοδεύονται συνήθως από χαλάζι και κεραυνούς και δίνουν έτσι μεγάλα ποσά βροχής. Οι βροχές αυτές του καλοκαιριού είναι αρκετά συχνές, έχουν τη μορφή καταιγίδας, κρατούν 2-3 ώρες και συνήθως εκδηλώνονται τις πρώτες μεταμεσημβρινές ώρες.

Χιόνια:Ο 'Όλυμπος είναι καλυμμένος από χιόνια περίπου 7 μήνες το χρόνο, συνήθως από Νοέμβριο μέχρι και Μάιο. Το ύψος του χιονιού ποικίλλει, από μερικά εκατοστά μέχρι 2 μ. περίπου, ανάλογα με τον προσανατολισμό και τη μορφολογία του κάθε σημείου. Σε ορισμένα μέρη που οι σφοδροί άνεμοι συσσωρεύουν το χιόνι, το πάχος του μπορεί να φθάσει τα 8-10 μ. Χιονοπτώσεις γίνονται σε όλη τη διάρκεια του χειμώνα και κυρίως τους μήνες Νοέμβριο και Δεκέμβριο.  Τους καλοκαιρινούς μήνες υπάρχει, σχεδόν πάντα, αρκετό χιόνι, με τη μορφή παγετώνα, σε δύο χαράδρες κοντά στο καταφύγιο Σπ. Αγαπητός και στο βάθος των Μ. Καζανιών, και ακόμα στη Γούρνα του Στεφανιού, στον πυθμένα των ψηλών βαράθρων χιονότρυπες και σε μερικά ακόμη σκιερά καρστικά ρήγματα ή βυθίσματα.

 

 

νεμοι:Ο άνεμος στον Όλυμπο είναι σχεδόν καθημερινό φαινόμενο και λίγες είναι οι περιπτώσεις απόλυτης νηνεμίας, σχεδόν πάντα υπάρχει ένα ελαφρό αεράκι ακόμα και στην πιο μεγάλη καλοκαιρία. Το καλοκαίρι έχουν σημειωθεί αρκετές φορές άνεμοι που ξεπερνούν τα όρια της θύελλας. Συχνά έχουν μετρηθεί ταχύτητες ανέμου που φθάνουν τα 110 χιλ. την ώρα, μια φορά δε μετρήθηκαν 170 χιλ. την ώρα. Το χειμώνα οι άνεμοι είναι σφοδρότεροι, μεγαλύτερης διάρκειας και συνήθως συνοδεύονται με χιονόπτωση. Έτσι δημιουργούνται ισχυρές χιονοθύελλες που συνοδευόμενες από ομίχλη και πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, κάνουν αρκετές φορές αδύνατη την ανάβαση στις ψηλές κορυφές