Τα Τέμπη

" Ουδαμού της Ελλάδος υπάρχει τοιαύτη μεγαλοπρέπεια της φύσεως οία της κοιλάδος των Τεμπών "

                                                                                                                           Έλλην Περιηγητής

     Πολύ πριν αρχίσουν να καταγράφονται οι ιστορικές μνήμες και οι μύθοι στην Ελλάδα, ένα ισχυρό ρήγμα έκοψε στα δυο τον ορεινό όγκο που χώριζε τη Μακεδονία από την Θεσσαλία. Τα γεωλογικά στρώματα στις αντικριστές κάθετες όψεις των τοιχωμάτων αντιστοιχούν ακριβώς σ’ όλο το μήκος της στενής διόδου που ανοίχτηκε. Έτσι γεννήθηκε το φαράγγι των Τεμπών ανάμεσα στον Όλυμπο και το όρος Όσσα. Ειδικοί ισχυρίζονται ότι το ρήγμα είναι αποτέλεσμα της διάβρωσης των νερών του Πηνειού, ενώ ο Ηρόδοτος αντίθετα, πίστευε ,όπως οι Θεσσαλοί, ότι είναι "έργον σεισμού η διάστασης των ορέων".

    Την κοιλάδα των Τεμπών, διασχίζει ο Πηνειός ποταμός, μέσα σε ένα μαγευτικό τοπίο με πλούσια βλάστηση από πλατάνια και ιτιές. Δεν είναι τυχαίο ότι κάθε ταξιδιώτης, περαστικός ή μη, σταματάει εδώ για να θαυμάσει τις απίστευτες ομορφιές της.

     Σκαρφαλώνοντας κανείς στη μαγευτική κοιλάδα των Τεμπών νοιώθει δίπλα του όλες τις μυθικές Μούσες να το συντροφεύουν. Υπάρχει πλούτος μύθων για την περιοχή των Τεμπών:

  • Ο Ποσειδώνας ο Πετραίος, χτυπά με την τρίαινα του τα βράχια και ανοίγει δίοδο για να χυθούν τα νερά της Θεσσαλίας στη θάλασσα.

  •  Ο θεός Απόλλωνας κυνηγά την νύμφη Δάφνη.

  • Η Αφροδίτη έρχεται κάθε φορά που θέλει να ανακτήσει την αγνότητα της.

  • Ο Λύκειος Απόλλωνας νικά στον ποταμό το Σκοτάδι, ενώ οι Μούσες επιλέγουν τον Πηνειό για κατοικία τους.

  • Εδώ κατά την αρχαιότητα στεφανώνονταν οι νέοι με κλάδους δάφνης κομμένους από την μεταμορφωμένη σε φυτό κόρη του Πηνειού, προκείμενου να εξαγνισθούν (καθαρθούν) πριν την άφιξή τους στην Ολυμπία

    Η στρατηγική αλλά και η πολιτική σημασία των «Στενών των Τεμπών» είναι άμεσα συνυφασμένη με την καίρια και στρατηγική σημασία των στενών. Η θέση ευνοούσε πάρα πολύ στην φύλαξη από τους εχθρούς-εισβολείς. Οι κατά καιρούς εισβολείς για να παρακάμψουν τα Τέμπη αναγκάζονταν να ακολουθήσουν δύσβατες διαβάσεις του Ολύμπου αλλά και του Κισσάβου.

    Ιστορικά οι διαδρομές που ακολουθήθηκαν κατά καιρούς είναι:

  • Οι Πέρσες υπό τον Ξέρξη (480 π.Χ.) για να φτάσουν πίσω από τους Έλληνες (οι οποίοι έγκαιρα ειδοποιημένοι υποχώρησαν στις Θερμοπύλες) ακολούθησαν την διαδρομή η οποία ιστορικά ονομάζεται Ολύμπια Διάβαση για να παρακάμψουν τα στενά των Τεμπών.

  • Ο Μέγας Αλέξανδρος το 336 π.Χ. κατά την κάθοδο του ακολούθησε την Κισσάβεια διάβαση.

  • Οι Ρωμαίοι κατά την Άνοδο τους το 169 π.Χ. χρησιμοποίησαν την παρακισσάβεια διάβαση Αγιάς - Μελιβοίας - Ευρυμενών (Στομίου) - Λυκοστομίου. Αυτά τα μέρη καταστράφηκαν.


      
Η άφιξη στα Τέμπη είναι όπως πάντα μαγευτική, αλλά αν ο σύγχρονος ταξιδιώτης έχει την υπομονή να μείνει λίγο περισσότερο από ό,τι απαιτεί ένα βιαστικό κερί στο προσκύνημα της Αγίας Παρασκευής και μια γερή δόση φαγητού στο παρακείμενο εστιατόριο, τότε απεκδύεται το ρόλο του τουρίστα και γρήγορα γίνεται περιηγητής. Αναχωρητές που εγκαταστάθηκαν στις σπηλιές που βρίσκονται στις πλαγιές του Ολύμπου αγίασαν την Κοιλάδα των Τεμπών. Στο μέσον περίπου κατά μήκος της κοιλάδας, στην όχθη του Πηνειού από την πλευρά του Ολύμπου, βρίσκεται το προσκύνημα της Αγίας Παρασκευής.

    Αφορμή για την ανέγερση του μικρού παρεκκλησίου εντός του σπηλαιώδους βράχου αποτέλεσε η ανεύρεση εικόνας της Αγίας στο σημείο εκείνο. Το προσκύνημα έγινε ευρύτερα γνωστό μετά τη θαυματουργική επέμβαση της Αγίας και τη διάσωση από βέβαιο θάνατο επιβατών αμαξοστοιχίας που διήρχετο από το σημείο του προσκυνήματος. Μέγας ογκόλιθος αποκολλήθηκε από τον υπερκείμενο πανύψηλο βράχο και αντί, όπως ήταν φυσικό, να πέσει και να συντρίψει τη διερχόμενη αμαξοστοιχία, με ολέθριες για τους επιβαίνοντες συνέπειες, διέγραψε καμπύλη τροχιά και έπεσε στον Πηνειό ποταμό, χωρίς να αγγίξει το τρένο.

    Μετά το θαυμαστό εκείνο γεγονός οι σιδηροδρομικοί υπάλληλοι ανέλαβαν το χτίσιμο του ναΐσκου καθώς και τη φροντίδα και την περιποίησή του.



 

       Το κάστρο του Πλαταμώνα

         Η βόρεια έξοδος των Τεμπών εισάγει στη Μακεδονία. Μια στενή πεδιάδα που πλαισιώνεται από τη θάλασσα και τον Όλυμπο είναι το πρώτο τοπίο που αντικρίζει κανείς. Τα υψώματα του βουνού είναι καμπυλωμένα και οι κορυφές μόλις ξεπερνούν τα 1500 μέτρα.

         Δίπλα στη θάλασσα, σε στρατηγική θέση, ορθώνεται το κάστρο του Πλαταμώνα . Πρόκειται για ένα από τα πιο επιβλητικά και σημαντικά Κάστρα του ελλαδικού χώρου. Χτισμένο στις νοτιοανατολικές υπώρειες του Ολύμπου, δεσπόζει στο δρόμο που ενώνει τη Μακεδονία με τη Θεσσαλία. Από την ανατολική του πλευρά ελέγχει όλη τη θαλάσσια περιοχή. Η θέση του στη δίοδο Μακεδονίας - Θεσσαλίας έκανε αυτό το Κάστρο κλειδί για τον έλεγχο της Μακεδονίας. Μαζί με το Κάστρο της Κασσάνδρας ήταν οι φύλακες του Θερμαϊκού κόλπου. Πριν την κατασκευή της βυζαντινής οχύρωσής του, ήταν η θέση της αρχαίας Ηράκλειας, η οποία χτίστηκε πιθανόν τον 5ο αι. π.Χ.

        Ηλικίας ήδη 10 αιώνων, αλλά καλά συντηρημένο και επιβλητικό, φιλόξενο και προσιτό στους επισκέπτες, δεσπόζει σε όλη τη νότια Πιερία. Το Κάστρο μνημονεύεται για πρώτη φορά το 13ο αι., αλλά όπως έδειξαν οι πρώτες ανασκαφικές έρευνες του 1989, ήδη στη Μεσοβυζαντινή περίοδο (10ος - 11ος αι.) τα τείχη του πρέπει να περιέκλειαν τουλάχιστον ένα Ναό και οικισμό. Το 1204 κυρίαρχος του Κάστρου γίνεται ο Φράγκος Rolido Pice, ο οποίος το επισκευάζει, το αναμορφώνει και του δίνει την εικόνα που έχει σήμερα.

       Στη μακραίωνη ιστορία του, κατοικήθηκε από Βενετούς, Βυζαντινούς και Τούρκους, ενώ έγινε θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων και μαχών μέχρι και την πρόσφατη ιστορία (πολιορκία Σαχτούρη το 1897, αντίσταση Νεοζηλανδικών στρατευμάτων το 1941), λόγω της μεγάλης στρατηγικής σημασίας του.

        Σήμερα, χάρη στις αναστηλωτικές εργασίες για τη συντήρηση και αναπαλαίωσή του, που ξεκίνησαν το 1989 από την 9η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης, το Κάστρο δεν είναι μόνο επισκέψιμο από χιλιάδες λάτρεις της ιστορίας απ' όλο τον κόσμο, αλλά φιλοξενεί το καλοκαίρι μουσικές συναυλίες και πολλές πολιτιστικές εκδηλώσεις (Φεστιβάλ Ολύμπου).

       Ολόκληρος ο Πιερικός Όλυμπος κηρύχθηκε αρχαιολογικός και ιστορικός χώρος προκειμένου να διαφυλαχθεί η μνημειακή και ιστορική του όψη.

Λιτόχωρο

       Γραφική κωμόπολη στους πρόποδες  του Ολύμπου, σε απόσταση 5 χιλ. από τη θάλασσα. Αποτελεί αφετηρία  για τα σημαντικότερα σημεία έλξης του Ολύμπου και του Εθνικού Δρυμού. Αξιόλογος είναι ο παλιός οικισμός του με έντονο παραδοσιακό χρώμα.. Έχει μεσαιωνική δομή, με στενούς δρόμους και αξιόλογα παραδοσιακά σπίτια, που φέρουν όλα τα γνωρίσματα της Μακεδονικής αρχιτεκτονικής. Υπάρχουν επίσης ορισμένα νεοκλασικά κτίσματα και  πολλές συνοικιακές πλατείες, τα γνωστά «μπαΐρια». Στον άμεσο περίγυρο της πόλης υπάρχουν τα γραφικά εξωκλήσια της Αγίας Παρασκευής, των Αγίων Αποστόλων και του Προφήτη Ηλία. Στα όρια της πόλης βρίσκεται η τοποθεσία "Μύλοι" με παλιούς νερόμυλους και αιωνόβια πλατάνια. Από εκεί ξεκινά μία σύντομη και όμορφη διαδρομή για πεζοπορία στη χαράδρα του Ενιπέα.

Παλιά Σκοτίνα

        Παραδοσιακός οικισμός στις πλαγιές του Κάτω Ολύμπου. Μπορείτε να θαυμάσετε την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου (14ος αι.) με μοναδικό ξυλόγλυπτο τέμπλο και την εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (1862) στην πλατεία του.   Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η χλωρίδα και η πανίδα του Κάτω Ολύμπου. Διαδρομές μέσα στη φύση προσφέρονται για πεζοπορία, ποδήλατο βουνού και για περιηγήσεις με οχήματα παντός εδάφους (4Χ4).

Παλιός Παντελεήμονας

        Πανέμορφος, αναπαλαιωμένος, παραδοσιακός οικισμός στις πλαγιές του Κάτω Ολύμπου, σε υψόμετρο 700μ., με μοναδική θέα προς τον Θερμαϊκό κόλπο και τις ακτές της Νότιας Πιερίας. Διατηρεί ομοιόμορφη αρχιτεκτονική στα κτίσματά του, γεγονός που γίνεται αντιληπτό με τη πρώτη ματιά και τον διαφοροποιεί από τους άλλους οικισμούς. Στην κεντρική πλακόστρωτη πλατεία με τα αιωνόβια πλατάνια της υπάρχει η παλιά εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα, το παλιό σχολείο που έχει αναπαλαιωθεί και παραδοσιακές ταβέρνες. Λίγο έξω από τον οικισμό βρίσκεται το μοναδικό περιβαλλοντικό σχολείο της περιοχής. Η διαδρομή προς τον οικισμό και στη γύρω περιοχή σας καλεί να χαρείτε από κοντά το πλούσιο δάσος από καστανιές, οξιές και κουμαριές, καθώς και την πλούσια χλωρίδα και πανίδα του Κάτω Ολύμπου.

Παλιά Λεπτοκαρυά

        Παραδοσιακός οικισμός στις πλαγιές του Κάτω Ολύμπου, όπου βρίσκονται τα ερείπια τηςεκκλησίας του Αγίου Νικολάου (17ος αι.), μία βυζαντινή εκκλησία της Αγίας Τριάδας, καθώς και ένας αναπαλαιωμένος πλακόστρωτος δρόμος. Μοναδικά μνημεία της περιοχής αποτελούν τα Αρχαία Λείβηθρα, πατρίδα του μυθικού Ορφέα, και το Πλατανόδασος των Λειβήθρων στις όχθες του χειμάρρου Ζηλιάνα. Το Πλατανόδασος είναι χαρακτηρισμένο ως Μνημείο της Φύσης με μοναδικό κάλλος. Ακολουθώντας το δρόμο προς Καρυά θα συναντήσετε την ιστορική Μονή Κανάλων (12ος αι.).

   Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι διαδρομές μέσα στη φύση που προσφέρονται για ήρεμους περιπάτους, πεζοπορία, ορειβασία, ποδήλατο βουνού, διαδρομές 4Χ4, παρατήρηση της χλωρίδας και της πανίδας του Κάτω Ολύμπου.


Πέτρα

        Μικρός οικισμός στις πλαγιές του Ολύμπου με καταπληκτική θέα προς τη γύρω περιοχή. Εκεί θα συναντήσετε την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στην πλατεία και πετρόχτιστα σπίτια. Από εδώ ξεκινούν ορειβατικές διαδρομές προς τις πλαγιές και τις άλλες κορυφές του Ολύμπου. Πέντε χιλιόμετρα πριν από τον οικισμό βρίσκονται τα ιστορικά στενά της Πέτρας μέσα σε μία εντυπωσιακή ρεματιά του Ολύμπου. Στην ανατολική τους είσοδο, σε ένα εντυπωσιακό απόκρημνο βράχο βρίσκονται υπόλοιπα Βυζαντινού Κάστρου, κτισμάτων και λιθόστρωτου δρόμου. Μία τοξωτή γέφυρα και μία εκκλησία είναι τα μοναδικά δείγματα που μαρτυρούν την μακραίωνη ιστορία του παλιού οικισμού της Πέτρας. Στο χώρο του παλιού σανατορίου βρίσκεται η Ιερά Μονή της Παναγίας του 11ου αιώνα.
        Η περιοχή προσφέρεται για ήρεμους περιπάτους, ξεκούραση, πεζοπορία, ορειβασία, ποδήλατο βουνού και διαδρομές με οχήματα 4Χ4. Ακολουθώντας το δασικό δρόμο, θα συναντήσετε τις μοναδικές φυσικές ομορφιές του Ολύμπου, καθώς και τις ορειβατικές διαδρομές που οδηγούν προς τις κορυφές από την πλευρά της Θεσσαλίας.