Η εξέλιξη της τεχνολογίας έδωσε τη δυνατότητα στους κατοίκους του Λιτόχωρου να δεσμεύσουν απ’ τα παλιά τα χρόνια τη δύναμη των νερών του Ενιπέα. Με πρόχειρα φράγματα που έστηναν ‘’έδεναν’’ το ρεύμα του και οδηγούσαν το νερό με τεχνητά αυλάκια, τα ‘’γκρίζα’’, σε τεχνητούς καταρράκτες, τις ‘’καρούτες’’. Με την υδατόπτωση είχαν άφθονη ενέργεια για να κινούν υδραυλικά πριόνια, μύλους, νεροτριβές, μαντάνια, νηματουργεία, να παράγουν ηλεκτρισμό και να διαθέτουν το υπόλοιπο νερό στη χρήση της βυρσοδεψίας. Αψευδείς μάρτυρες των χρήσεων της υδροκίνησης αποτελούν σήμερα τα τοπωνυμία και τα ερείπια των νερόμυλων, των βυρσοδεψείων και του ηλεκτρικού εργοστασίου.

       Πρωτοπόρος στην αξιοποίηση της υδατόπτωσης υπήρξε από τα παλιά χρόνια η Ιερά Μονή του Αγίου Διονυσίου του εν τω Ολύμπω. Με την οικονομική άνεση την οποία είχαν οι μοναχοί της πριν από το 1800, κατάφεραν και έφεραν πρώτοι το νερό με αυλάκια σε προεπιλεγμένες θέσεις, όπου έχτισαν τους πρώτους νερόμυλους και εγκατέστησαν τα πρώτα υδραυλικά πριόνια. Tρεις από τους 13 νερόμυλους που υπήρχαν συνολικά στον Ενιπέα στις αρχές του αιώνα μας ανήκαν στο Μοναστήρι του Αγίου Διονυσίου και για να είναι άνετα προσπελάσιμοι από τους κατοίκους, οι μοναχοί έκαναν από τα χρόνια τα παλιά δρόμους πλακοστρωμένους με πέτρες, τα γνωστά μας καλντερίμια, που ένωναν την περιοχή των μύλων με το Μετόχι του Μοναστηριού στη Σκάλα και με το χωριό.

        Πρέπει να σημειώσουμε ότι σύμφωνα με το δίκαιο της παλιάς εποχής αυτός που έφερνε πρώτος το νερό είχε το δικαίωμα να το διαθέτει τις ώρες και την ποσότητα που δεν το χρειάζονταν σε όποιον άλλον ήθελε με ενοίκιο, πράγμα που απέφερε σημαντικά κέρδη για τη Μονή, που οδηγήθηκε και στο να κατασκευάσει επιπλέον και νεροτριβές απαραίτητες για τον τόπο μια και κατασκευάζονταν πολλά χειροποίητα μάλλινα ήδη, μαντάνια για την επεξεργασία ενός είδους χειροποίητο μάλλινου υφάσματος κατάλληλο για την κατασκευή ενδυμάτων, το <<σκουτί>>, το οποίο οι κάτοικοι του Λιτόχωρου το εμπορεύονταν ιδιαίτερα κάνοντας μάλιστα και εξαγωγές σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, μετατρέποντας τον τόπο τους σε αποθήκη της περιοχής και εμπορικό κέντρο διακίνησης αυτού του μάλλινου υφάσματος και στο κατώτερο σημείο διέλευσης του ποταμού από τον οικισμό ένα Βυρσοδεψείο για την κατεργασία των πολλών και χρήσιμων δερμάτων. Αργότερα και σύμφωνα με το νεώτερο νομικό καθεστώς, που ονομάσθηκε ‘’δουλεία ύδατος’’, το νερό των μύλων ήταν προορισμένο μόνο γι’ αυτήν τη χρήση, την κίνηση δηλαδή του τροχού και της μυλόπετρας και επειδή οι μύλοι όλοι ήταν στη σειρά κινούνταν με την ίδια ποσότητα νερού. Φυσικά όλοι οι ιδιοκτήτες των νερόμυλων ήταν υποχρεωμένοι να συμβάλλουν από κοινού στη συνάρτηση και αποκατάσταση οποιασδήποτε βλάβης του δικτύου.

    

Μυλόπετρες και φτερωτή

       Παρακάτω αναφέρουμε τους νερόμυλους που λειτούργησαν στο ποτάμι του Ενιπέα αρχίζοντας από το ψηλότερο σημείο που βρίσκεται δίπλα στη ‘’Δέση’’ του ποταμού και φτάνοντας μέχρι το χαμηλότερο σημείο, δίπλα από τη σημερινή δεξαμενή του Πάρκου του Λιτόχωρου. Αναφέρουμε ταυτόχρονα και όσα ιστορικά στοιχεία διασώζει η παράδοση, συμπληρώνοντας και την ανεξακρίβωτη φήμη που υπάρχει έντονα στη μνήμη ορισμένων Λιτοχωριτών, πως κάποιος από τους μύλους της περιοχής είχε μετατραπεί σε μπαρουτόμυλο στη διάρκεια του αγώνα του 1821.

  • Ο μύλος του Μόχλα ή Μπουζιάλα, δίπλα στη ‘’Δέση’’

  • Ο μύλος των αδελφών Απόστολου και Κωνσταντίνου Κουλιανού

  • Ο μύλος του Ποτούσιου

  • Ο μύλος των αδελφών Νικολάου και Γεωργίου Κουλιανού

  • Ο μύλος του Αθανασίου Κουλιανού

  • Ο μύλος του  Δημητρίου Ελευθερίου

  • Ο μύλος της Καλαρκούς

  • Ο μύλος του Διονυσίου Πουρλιώτη

  • Ο μύλος της Μέλιντρας

  • Ο μύλος του Φαργκάνη

  • Ο μύλος του Αντωνίου Μπούσουλα

  • Ο μύλος του Φαρφάρα

  • Ο μύλος των Ιωάννη Τατσιόπουλου και Γεωργίου Ελευθερίου